هوای داخل خانه آلوده‌تر است یا هوای خارج؟

وقتی اوضاع آلودگی هوا وخیم می‌شود، معمولا بحث‌ برای یافتن مقصر آن داغ می‌شود و راه‌حل‌هایی هم برای رفع مشکل پیشنهاد. هدف اصلی این نوشته ارایه راه حل برای کاهش آلودگی هوا نیست. می‌خواهم به این سوال پاسخ دهم که معمولا هوای بیرون خانه آلوده‌تر است یا داخل آن؟ آیا ماندن در خانه در زمان آلودگی هوا باعث مصون ماندن از آلودگی می‌شود؟ این کار چه فواید احتمالی دارد؟

با رشد سرسام‌آور جمعیت شهرها و رشد اقتصادی کشور، روز به روز منابع بیشتری برای فعالیت‌های انسانی نیاز است. مصرف این منابع باعث تولید انواع آلاینده‌ها می‌شود و این آلاینده‌ها مشکلات زیادی را برای محیط زیست و انسان به عنوان یکی از اجزای آن به وجود می‌آورند. در صورتی که استانداردهای مختلف تولید آلایندگی رعایت نشوند، وضعیت بدتر از حالت عادی می‌شود و شدت آلودگی‌ها شدیدتر.

وقتی هوا آلوده می‌شود، معمولا توصیه عمومی این است که گروه‌های آسیب‌پذیر در خانه بمانند و از تردد غیر ضروری در شهر خودداری کنند. در آلودگی‌های شدیدتر، مدارس و ادارات نیز تعطیل می‌شوند و ممنوعیت‌هایی برای تردد خودروها وضع می‌شود.  یکی از دلایل توصیه‌ به ماندن در خانه، جلوگیری از فعالیت بدنی شدید است. وقتی بیرون از خانه در حال رفت و آمد و فعالیت بدنی هستیم، ضربان قلب و سرعت تنفس بیشتر از حالتی است که استراحت می‌کنیم. بنابراین به حجم بیشتری از اکسیژن هوا احتیاج داریم. برای رسیدن به این میزان اکسیژن، مجبوریم آلاینده‌های بیشتری نیز تنفس و جذب کنیم. استراحت و انجام ندادن فعالیت‌های بدنی، یکی از راه‌های کاهش ضرر ناشی از آلاینده‌هاست. البته در شرایط اضطراری، تعطیلی‌های گسترده با هدف کاهش فعالیت‌های صنعتی و تردد خودروها برای کاستن از میزان تولید آلاینده‌ها انجام می‌شود.

اما آیا ماندن در خانه، به جز این موارد، فایده دیگری نیز دارد؟ آیا هوای خانه پاکیزه‌تر از محیط بیرونی است؟ شاید جواب مشخص و قطعی برای این سوال وجود نداشته باشد اما می‌توان شرایط مختلفی را در نظر گرفت و پارامترهای موثر در آلودگی هوای محیط‌های داخلی مثل خانه‌ها، محیط‌های کاری، مدارس و … را بررسی کرد. باید اول از همه منابع تولید آلودگی در داخل خانه را مشخص کنیم و سپس از میزان نفوذ آلایندگی‌های خارج از خانه به داخل مطلع شویم. اولین نکته جالب این که مروری بر مقالات علمی نشان می‌دهد، در دو سوم پژوهش‌هایی که کیفیت هوای داخل ساختمان و هوای بیرون بررسی و مقایسه شده است، نتایج حاکی از بیشتر بودن تمرکز آلاینده‌ها در هوای محیط داخلی است. بنابر این ضروری است درباره آلودگی هوای داخل ساختمان‌ها بررسی بیشتری انجام و دلایل و نوع این آلودگی مشخص شود.

در حالی که آلودگی هوای شهر به عوامل تولید کننده آلایندگی و هم به عوامل جغرافیایی و آب و هوایی مثل شدت و جهت باد، میزان بارش، پارامترهای شهرسازی و  بسیاری عوامل دیگر بستگی دارد، آلودگی هوای داخل خانه‌ نیز متاثر از عوامل زیادی است. تحقیقات نشان می‌دهد اجاق‌‎های آشپزی که با سوخت‌های جامد،مایع و گاز کار می‌کنند، شومینه‌ها، کشیدن سیگار و مواد تمیزکننده و شوینده از عوامل مهم آلاینده هوای داخل ساختمان هستند. برخی از عناصر و مولکول‌های آلاینده هوا در داخل ساختمان همان موادی هستند که در هوای بیرون هم موجودند و برخی نیز منحصر به فضای داخلی. مثلا برخی از مواد آلوده‌ی ارگانیک و زیستی و همچنین برخی از عناصر رادیواکتیو (مثل رادون) بیشتر در هوای داخل ساختمان‌ها متمرکزند تا در هوای آزاد.  در مواردی که تهویه مناسب هوا وجود نداشته باشد، فعالیت‌هایی مثل آشپزی و گرمایش با استفاده از سوخت‌های فسیلی، می‌تواند باعث آلودگی شدید هوای داخل خانه شود.

همچنین تحقیقات دیگر نشان می‌دهند که آلاینده‌های خارج از ساختمان، تقریبا در اکثر ساختمان‌ها به راحتی وارد هوای داخل می‌شوند. محیط داخلی اکثر ساختمان‌ها از محیط بیرون ایزوله نیست. حتی اگر پنجره‌ها بسته و دستگاه‌های تهویه خاموش باشند، ذرات آلاینده معلق در هوای بیرون می‌توانند از درزها و شکاف‌های بسیاری وارد خانه شوند.

آلودگی هوا در داخل و خارج ساختمان

مهم‌ترین آلاینده‌های هوا در داخل و خارج ساختمان

آلودگی هوای داخل ساختمان می‌تواند باعث ایجاد مشکلاتی مثل :سندرم ساختمان بیمار” (sick building syndrome) شود. در این حالت، ساکنین ساختمان عوارضی مثل سوزش چشم، آلرژی، بیماری‌های مزمن پوستی و … را تجربه می‌کنند. تحقیقات نشان می‌دهد با بهبود تهویه هوا، این مشکل کاهش پیدا می‌کند. کیفیت بد هوای داخل ساختمان همچنین روی عملکرد کارگران و کارمندان تاثیر دارد.

اما مشکل اصلی شاید فراتر از این باشد. مشکل ذراتی هستند که عمدتا در طولانی مدت باعث بروز بیماری‌های خطرناک می‌شوند. به نظر می‌رسد در حالت عادی در خانه‌هایمان به خصوص در کشوری مثل ایران که از گاز طبیعی برای پخت و پز و در بسیاری از موارد برای گرمایش استفاده می‌شود و همچنین ایزولاسیون و سیستم‌های تهویه در وضعیتی بسیار ابتدایی قرار دارد، هوای داخل خانه یا محل کار احتمالا آلوده‌تر از هوای بیرون یا در بهترین شرایط مشابه آن است. شاید بهتر باشد به روش‌هایی فکر کنیم که به طور اساسی باعث کاهش طولانی مدت آلودگی هوا شود. پناه بردن به داخل ساختمان‌ها، حتی در کوتاه مدت نیز راه حل خوبی محسوب نمی‌شود.

منبع برخی از تحقیقاتی که به آن اشاره شد از مقاله زیر است که خود مروری است بر مقاله‌هایی که در این حوزه نوشته شده است:

http://journal.frontiersin.org/article/10.3389/fenvs.2014.00069/full

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *