دو خط اتوبوس، دو رفتار متفاوت

برای رفتن به محل کار و برگشتن، هر صبح و عصر دو مسیر نسبتا طولانی را با اتوبوس طی می‌کنم. یکی خط BRT یا همان سامانه‌ی اتوبوس‌های تندروی پارک‌وی به سمت میدان جمهوری و دیگری اتوبوس‌های مسیر ویژه‌ی میدان جمهوری به سمت میدان بهارستان. هر دو خط، دارای مسیر اختصاصی و ویژه‌ی اتوبوس‌اند و ایستگاه‌هایی برای سوار و پیاده کردن مسافران دارند. اما آنچه برایم جالب بود و باعث شد مطلبی بنویسم، رفتار متفاوت راننده‌های دو خط در پیاده و سوار کردن مسافران و واکنش مردم به این رفتارهاست. تفاوت در طراحی مسیر، ایستگاه‌ها و اتوبوس‌ها باعث پیدایش دو رفتار مختلف می‌شود.

برای سوار شدن به اتوبوس‌های سامانه بی آر تی باید هنگام ورود به ایستگاه هزینه را به صورت الکترونیک پرداخت کنید و داخل خود اتوبوس، دستگاه پرداخت وجود ندارد. هر ایستگاه مسئول یا مسئولانی دارد که روی استفاده مردم از بلیت و پرداخت هزینه نظارت می‌کنند. پرداخت نقدی هزینه به راننده امکان ندارد و او فقط مسئول هدایت اتوبوس و باز و بسته کردن درهاست.

بی آر تی

در خط تندروی جمهوری به بهارستان، از اتوبوس‌های عادی استفاده می‌شود. کرایه‌ی مسیر را  نه در ایستگاه، بلکه باید هنگام پیاده شدن از اتوبوس، در داخل خود آن به صورت الکترونیک یا نقدی حساب کنید.

شاید این تفاوت محل پرداخت، در نگاه اول خیلی اهمیت نداشته باشد اما روی رفتار و عملکرد راننده‌ها و واکنش مسافران اثر زیادی دارد. با توجه به اینکه هزینه‌ی سوار شدن به اتوبوس‌های سامانه بی آر تی، در ایستگاه پرداخت می‌شود، تعداد مسافرانی که سوار و پیاده می‌شوند برای راننده تفاوتی ندارد. او صرفا باید طبق قوانین تعریف شده مسافرها را در ایستگاه‌ها پیاده و سوار کند. اگر اتوبوس خالی بماند هم برایش اهمیتی ندارد. در واقع مدیریت کلی خط و عملکرد بهینه‌ی کل اتوبوس‌ها مهم است و آنچه برای مدیر کل خط اهمیت دارد درآمد کلی ایستگاه‌ها (وابسته به نوع طراحی و مسئولیت پذیری افراد مسئول کنترل پرداخت مسافران در ایستگاه‌ها) و زمان‌بندی مناسب اتوبوس‌ها متناسب با ساعات شلوغی و خلوتی و رعایت نکات ایمنی است.

Payam Gooyan Ava Pars

اما در خط جمهوری به بهارستان، داستان عوض می‌شود. هر کس هزینه‌ی خود را داخل اتوبوس پرداخت می‌کند. بسیاری از راننده‌ها برای کسب درآمد بیشتر با هم رقابت می‌کنند، برای بیشتر کردن درآمد حاضرند خارج از ایستگاه‌ها و  سر چهارراه‌ها هم مسافر سوار کنند و اگر پشت سرشان اتوبوسی نباشد حتی از چراغ سبز رد نشوند تا مسافر بیشتری سوار کنند. همچنین بسیاری از آن‌ها حاضرند تندتر از حد مجاز برانند و از سایر اتوبوس‌ها سبقت بگیرند تا در طول روز بتوانند مسافت بیشتری را با تعداد مسافر بیشتر طی کنند. همین رفتارها گاهی باعث اعتراض‌های پیاپی مسافرها و درگیری لفظی با راننده می‌شود. مردمی که عجله دارند از تعلل برخی راننده‌ها و توقف‌های بیجای او شکایت می‌کنند و راننده هم پاسخ می‌دهد و این داستان تکرار می‌شود. تفاوت‌های دو سیستم فقط محدود به این نیست. به دلیل پرداخت هزینه در اتوبوس به خصوص به صورت نقدی، زمان توقف در ایستگاه‌ها بیشتر می‌شود، ممکن است راننده در اتوبوس را باز نگه دارد و بسیاری نکات ریز دیگر.

قطعا محدودیت‌های ناشی از نوع مسیر و … روی انتخاب و طراحی سیستم حمل و نقل موثر است اما توجه کنیم که یک تغییر کوچک، می‌تواند نتایج و رفتارهای متفاوتی را رقم بزند.

5 دیدگاه درباره ی “دو خط اتوبوس، دو رفتار متفاوت

  1. بنظرم یکی از بزرگترین اشتباهات و ندانم کاری‌ها این بود که اتوبوس‌ها رو که یکی از وسایل نقلیه عمومی حجیم از لحاظ تعداد مسافر هستند (برعکس تاکسی‌ها) را به شخص واگذار کردند و این مورد همیشه از سال سوم دبیرستان که بودم و تازه شروع شده بود برای من و اکثر دوستام سوال بود!
    یواش یواش همه شدن پولی و بعد کارت اومد. اینکار نتنها مشکل دیر اومدن اتوبوسهارو حل نکردن بلکه باعث مشکل شدید شد که من خیلی جاها شاهد دعوا با راننده بودم.
    این راه حل خالی از اندیشه نمیدونم برای چه کس یا کسانی بوده ولی احتمالن بعدش اتوبوس بی آر تی ها رو که آوردن و گسترش دادن میخواستن جبران کنن.
    اینکارم باعث درگیری خیلی از راننده‌ها شده که خط مارو دارن میدن به بی آر تی و خیلی اعتراض شد.
    امیدوارم کمی اندیشه فرود آید.

    • بله از نظر مدل مالکیت حرفتون درسته. شاید ترس مسئولین در ابتدا این بوده که اگر اتوبوسها شخصی نباشند، ممکنه راننده اتوبوس ازش به درستی مراقبت نکنه و نسبت به حفظ و نگه‌داریش حساسیت نشون نده. شاید هم میخواستند بار مالی خرید و تعمیرات و نگه داری اتوبوس بر دوش راننده باشه نه شهرداری. ممکنه به زیرساختهای کنترلی اون زمان هم مرتبط باشه. خلاصه هر چی که هست، به نظرم شیوه بی آر تی ها بهتر از اتوبوسهای معمولیه 🙂

  2. شاید یکی از علتهای نبودن شیوه بی آر تی در مسیرهایی مثل بهارستان-جمهوری ، عریض نبودن خیابان به اندازه کافی باشه . بنظرم اگر در خیابان جمهوری بخوان سیستم بی آر تی راه بندازن سهم بقیه ماشینها بسیار ناچیز میشه. منم دیدم که اتوبوسهای اون مسیر تقریبا به تاکسی تبدیل شدن و هر جا که بخواهی به راحتی میتونی پیاده و سوار بشی.

    • سلام خانم جیان. خیلی خوشحال شدم که به اینجا سر زدید. درست می فرمایید عرض خیابان هم مهمه. ولی شاید میشد ایستگاه هایی با عرض کم طراحی کرد و همون سیستم بی آر تی رو پیاده کرد. مثل خط بی آرتی خیابان ولیعصر که عرضش نسبتا کمه و این مشکلات رو هم نداره 🙂

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *